کُشتن انسان جایز است؟

در کتاب مقدس می خوانیم:

" کُشتن انسان جایز نیست، زیرا انسان شبیه خدا آفریده شده است. هر حیوانی که انسانی را بکُشد باید کشته شود. هر انسانی هم که انسان دیگری را به قتل برساند، باید به دست انسان کشته شود..." (سفر پیدایش/ 8و9)

چه افشره شگفتی است این فراز! ریختن خون انسان ممنوع است، زیرا انسان تمثیل خداوند است. این جا از انسان سخن می راند و انسان شامل همه است و هیچ استثنائی برنمی تابد.مشروعیت این گزاره اما نه در گرو انسان است، نه به این است که انسان انسان است و همین از نوع انسان بودن کافی است که حکم به ممنوعیت کشتن همنوع داد. مشروعیت انسان در این متن چیزی فراتر از انسان است و خالق اواست. با اینحال، همین مشروعیت چتر حمایتی بر سر وی می کشد تا از گزند همنوع خود در امان باشد. به بیانی، کشتن انسان چون انسان به منزله کشتن خدا است! و ازآن جا که این قتل نه ممکن می نماید و نه رهگشا است، پس کشتن انسان هم بیهوده است. کشتن خدا! چه تصور هولناکی! و شاید هم چه خلاقیت بزرگی! ضامن بقای انسان در این فراز همنوع نیست؛ تو گویی به همنوع دل نمی توان بست؛ تو گویی همنوع سراپا در کمین است تا اولین فرصت برای تملک مال و منال دیگری بر دیگری حمله ور شود و او را به قتل برساند. پس همنوع تضمین نیست، که خود مساله است. به همین جهت، گویی برای حفظ جان انسان به گوهر قدسی آن ارجاع داده می شود تا جنگ عرفی در میدان زیستن به ریختن خون انسان رنگین نگردد.
اما در همین فراز سخن از کشتن انسان به دست انسان دیگر است. هرچند این کشتن به دلیل ارتکاب قتل نفس صورت می گیرد. در واقع جزای آنکس مرگ است که اصل را زیر پا می گذارد و قانون قانونگزار را نقض می کند و آنکس را که به او شبیه است به قتل می رساند. به سخن دیگر، کسی که مرتکب قتل نفس است به این جهت کیفر نمی بیند چون انسان را کشته است، بلکه چون انسان را به منزله تمثیل خداوند به قتل رسانده است. مرجعیت، قانون الاهی است و حکم بر مجازات کسی است که این مرجعیت را زیرپا بگذارد.با این همه جایز است تامل کرد. این فراز سنگپایه زیستن در آرامش و مسالمت و مصلحت است. درواقع متا-نظریه حق و حقوق است؛ متا-نظریه اخلاق و فلسفه است. آن اصل بنیادینی است که بی چون و چرا می نماید، یا دستکم، چنین ادعایی در سر می پروراند. اصلی که در آن نتوان چون و چرا کرد. اصلی که همه اصول بر آن استواراند و مشروعیت خود را از آن می گیرند و بواسطه آن مبرهن می شوند، اما خود دوردست می نماید و در تردید نمی افتد. قطعیت اصل راهنما! که امروز دیگر اس و اساس متن ما معاصران نیست، که بیشتر به زیرنویس یا یکی از زیرنویس های متن ما می ماند؛ زیرنویسی که ارجاع می دهد به عصر و ژانر فکری که دیگر گویا خریداری ندارد. در این فراز پاسخ قاطعی به این پرسش می دهد چرا نباید انسان را کشت. تاریخ البته خط بطلانی بر این فراز کشیده است. و حکم تاریخ بر ابطال این حکم کتاب مقدس است. سنگفرش تاریخ بشری را جمجه و استخوان های بشر می سازد. آن هم درست به نام کسانی که مدعیان کوی امر قدسی بودند و هستند. بی تردید مشروعیت دینی بر حرام بودن یا مجازنبودن یا ممنوع بودن ریختن خون انسان در پرتوی تاریخ تحول امر قدسی و رویارویی و درهمآمیزی آن با امر عرفی به چالش کشیده شده است. چالش مشروعیت دینی آن روی سکه بحران مشروعیت عرفی است که امروز جهان ما به آن مبتلا است. پاسخ جهان معاصر به این پرسش چیست ما چرا مجاز نیستیم همنوع خود را بکشیم. پاسخ ما معاصران معمولا چنین است چون انسان انسان است! چون انسان حق حیات دارد و یا چون تو به عنوان انسان خود دوست نداری خونت ریخته شود! متا-نظریه مشروعیت مدرن در این باره چیست؟ آنهم در عصر اندیشه پسامتافیزیک. اما آیا این دو پاسخ دو روی یک سکه نیستند؟ چه این مشروعیت که انسان شبیه خدااست و چه این مشروعیت که انسان انسان است. تاریخ مدرن نیز رنگی به مانند خون دارد. و ریختن خون انسان به دست انسان بر پرده مدرن نقاشی است که ما را به خود جذب می کند. بااین حال، دگردیسی آن قانون در نظام حقوقی مدرن به آن جا می انجامد که در صورت ارتکاب قتل، الزامی در کار نباشد که قاتل حتما کشته شود. زیرا اصل انسان انسان است بر رهیافت انسان شبیه خدا است سایه افکنده است. دوری از فرضیه انسان چون شبیه خدا اگرچه باعث نگشت خون انسان ریخته نشود اما با کشف رهیافت پرهیز از مقابله به مثل مفری دیگر گشود. مقابله به مثلی که در رهیافت انسان چون شباهت به خداد مفقود است. مفقودالاثربودن این نگاه دال بر چیست؟ دال بر این است که نفس قتل یا قتل نفس قتل خدا را فرافکنی می کند و این سرآغاز کشتار همگانی است. زیرا خدا، در این نگرش، یعنی مشروعیت. اما این نگرش با خود در تضاد است. زیرا اگر انسان شبیه به خدا است پس کشتن هر انسانی، ولو به جرم قتل نفس، کشتن خدا است. اما انسانی که همنوع خود را در این متن می کشد دیگر شبیه به خدا نیست، زیرا خدا قاتل نیست. انسان با ارتکاب قتل بر شباهت خود با خدا پایان می دهد و آسیب پذیر می گردد، زیرا زیر چتر مشروعیت قرار نمی گیرد. حال این را مقایسه کنید با آن فراز نیچه در باب انسان دیوانه و واکنش به شنیدن خبر مرگ خدا. اما سوای این، آن چه در این فراز جذاب است، گسست میان متن و تاریخ است؛ گسست میان حکم بر نریختن خون انسان در متن و تاریخ کشتار و ترور معاصر است؛ گسست میان متن و تاویل است؛ گسست میان انسان و خدا است و انسان و انسان است.
هرچند پرسش به قوت خود باقی است: چرا کشتن انسان جایز نیست؟

سرکوب وحشیانه کارگران شرکت واحد را محکوم می کنیم- اتحاد جمهوری خواهان
چرا اسلام نیازی به سکولاریسم ندارد
فضیلت تامل در متن ادبی- گفتگو با حورا یاوری
در جسارت اندیشیدن
چیرگی بر دین خویی
ادموند هوسرل- نجات سوژه از گرداب دوگانه انگاری
ادموند هوسرل
میرزا ملکم خان و دغدغه توسعه
عشق در خسروشیرین نظامی